6 Mayıs 2012 Pazar

Amerika – Franz Kafka

Kendisini baştan çıkaran hizmetçi kadını hamile bıraktığı için ailesi tarafından apar topar Amerika’ya postalanan Karl Rossmann adlı on altı yaşında bir gencin hikâyesi ilginizi çeker mi? Yazarı Kafka ise muhtemelen çeker. Amerika ya da diğer adıyla Kayıp (Amerika/Der Verschollene) Kafka’nın yazdığı ilk roman… Tıpkı, Dava, Dönüşüm ve diğer kültleşmiş Kafka eserleri gibi ancak yazarın ölümünden sonra yayımlanmış ve okuyucusuyla buluşabilmiş. 1883 yılında Alman asıllı Yahudi bir tüccarın en büyük oğlu olarak Prag’da doğan Kafka, sanata, özellikle de edebiyata olan düşkünlüğüne rağmen, ailesinin isteği üzerine hukuk eğitimi alır. 1902 yılında tanıştığı Max Brod sayesinde Prag’ın edebiyat çevrelerine girer. Mezun olduktan sonra bir yandan hukuk danışmanlığı yaparken, bir yandan da hiç durmadan yazar. Yargı, Dönüşüm, Amerika/Kayıp, Dava arka arkaya gelir. Bir dizi nişanlılık, gönül macerası da beraberinde… Kafka, 1924 yılında veremden öldüğünde sadece kırk yaşındadır. Arkadaşı Max Brod’a ölümünden sonra tüm eserlerini yakmasını vasiyet eder. Ancak Max Brod bu vasiyete uymaz ve bu sayede de eşsiz bir hazine yok olmaktan kurtulur. Bugün Kafka ve o müthiş Kafka dünyası birer efsaneye dönüşmüş durumda… Eserleri edebiyat tarihinin en çok incelenen, üzerinde en çok konuşulan eserleri arasında… Çok katmanlı okumaya elverişli, bol sembollü, metaforlu Kafka eserleri, birbiriyle çelişen farklı farklı yorumları, değerlendirmeleri de beraberinde getiriyor. İyi ki varsın Kafka deyip, dönelim romanımıza…
Karl Amerika’ya varır varmaz bir dizi absürd olayın ortasında, yıllar önce Amerika’ya göç etmiş, orada hem senatör hem de çok zengin bir iş adamı olmuş dayısı ile karşılaşır. Ve derhal dayısı tarafından himaye edilir. Ancak bu koruma anlamsız bir nedenden ötürü kısa sürede son bulur. Karl ülkesinden getirdiği bir bavul ve bir miktar parayla ortada kalıverir. Amerika’da, hem fırsatlar hem de yoksulluklar ülkesinde, yeniden yapayalnız ve korumasızdır. Acilen bir iş bulmak ve başının çaresine bakmak zorundadır. Yolu kurnaz ve serseri iki göçmenle kesişir. Karl saf olmasına saftır ama aptal da değildir. Bu ikisinden kendisine ancak kötülük geleceğini anlayınca hemen ayrılır ve tesadüfen bir otelde asansörcü olarak iş bulur. Ancak orada da uzun süre barındırılmayacaktır. Lütfen bir an için kendinizi Karl’ın yerine koyun ve onu anlamaya çalışın. On altı yaşında, Amerika gibi devasa ve hiç de tekin olmayan bir ülkede yapayalnız olsanız ne yapardınız? Üstelik Karl kadar da iyi niyetli olsanız… Tutunmayı nasıl başarırdınız? Tıpkı Dönüşüm’deki Gregor Samsa ya da Dava’daki Josef K. gibi, Karl da bir türlü içine düştüğü çukurdan çıkmayı başaramıyor. Bir sürü saçma engel elini kolunu bağlıyor. Okuyucu, kahramanın sürekli olarak bir otorite karşısında – bir gemi kaptanı, nüfuzlu bir dayı ya da bir personel müdürü hiç fark etmez –  haklıyken haksız duruma düşme, çaresiz kalma ve pes edip haksızlığa teslim olma hallerine tanıklık ediyor. İnsan Kafka okurken kendisini müthiş bir çaresizliğin, yalnızlığın ve tutunamama duygusunun içinde buluveriyor (Hatta roman kahramanının hissettiğinden de çok). Ancak romanın genel havasının Dava’da ya da Dönüşüm’de olduğu kadar karamsar olmadığını da belirtmeliyim. Birbirini izleyen absürd/saçma durumların okuyucuyu sıkça gülümsettiği de oluyor. Keza Amerika’da en ciddi durumlarda bile inanılmaz bir saçmalık var. Örnek mi? Karl’ın dayısı ile aniden, hem de daha Amerika’ya adım atar atmaz karşılaşıvermesi, bu duruma neredeyse hiç şaşırmaması, bir süre sonra dayının Karl’a başının çaresine bakmasını söylemesi, buna yol açan olayın saçmalığı ve Karl’ın bu durumu da gayet normal bir durummuş gibi sakince kabul edişi ve bunun gibi bir sürü olay… Müthiş bir ironi ve mizah duygusu egemen tüm romana… Okuması zevk veren güzel bir kitap Amerika… Karl da çok sempatik ve sevimli bir roman kişisi… Özellikle de tüm o saçmalığın ortasındaki ciddi ve soğukkanlı haliyle… Bu kitabı mutlaka okuyun derim.
Not: Prag’a yolunuz düşerse, Kafka Müzesi’ne de mutlaka uğrayın.

2 yorum:

  1. Kafka'nın kısa süre içinde okumak istediğim kitaplarından biri Amerika. Yazar Kafka olunca haliyle kitaptan büyük beklentiler içindeyim.

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Çok güzel bir kitap. Umarım siz de seversiniz.

      Sil